Affaire d'Eau

De vorm van sanitair werd van het begin af aan beïnvloed door de mode van het moment. Het is echter best opvallend dat aan de basisvorm van badkuipen, wastafels en toiletten tot op de dag van vandaag niet zoveel is veranderd.

De eerste badkuipen bevonden zich in de boudoirs van adellijke dames. Het boudoir was een ruimte die een verlengde vormde van de slaapkamer van een dame waarin zij zich kon wassen, baden en aankleden. De badkuipen waren van koper of zink gemaakt en waren sterk beïnvloed door de Empire stijl die op haar beurt weer geïnspireerd was door elementen en patronen uit de Oud-Egyptische en Romeinse bouwkunst. Typerend was het gebruik van verguldsels, sfinxen en palmetten. Deze laatste werden gebruikt om de baden te decoreren. De poten van gietijzeren badkuipen grepen terug op een typisch Empire stijlkenmerk, namelijk dat van de adelaarsklauw of leeuwenklauw die zich om een bal klemmen.

Tegen het einde van de negentiende eeuw verdringt het Ecclectisme de Empire stijl. Men grijpt terug op stijlen uit het verleden en ook de ontwerpers van sanitair worden hierdoor beïnvloed. Vooral in de toiletten en wasmeubels uit deze periode komt dit tot uiting. Wastafelmeubels van hout herinneren aan meubelstukken uit de gothiek of staan op een Romeinse zuil, bij toiletten grijpt men terug op de vorm van middeleeuwse waterspuwers. Een veelheid aan vormen en stijlen die uiteindelijk pas aan het begin van de twintigste eeuw zal versoberen.

Rond 1900 beginnen de vloeiende lijnen van de Art Nouveau ook door te dringen in de vormentaal van het sanitair. Deze vormen lenen zich niet alleen bij uitstek voor wastafels, die na 1900 meer en meer uit één stuk bestaan. De sierlijke details van de Art Nouveau stijl, de vegetale motieven en de vloeiende lijnen zien we terug in de detaillering van zowel wastafels, kleine fonteintjes en poten van badkuipen als in de decoraties van baden. Tegen het einde van de Eerste Wereldoorlog zien we een duidelijke versoberingen in het sanitair. Gebruiksgemak en hygiëne zijn tegen het einde van het tweede decennium een steeds grotere rol gaan spelen en sanitairfirma’s komen tegemoet aan enerzijds het gebruiksgemak en anderzijds aan de eis dat sanitaire produkten betaalbaar moeten zijn voor iedereen, hetgeen een vereenvoudiging van vormen met zich meebrengt. Inhoud wordt verkozen boven vorm.

De Parijse wereldtentoonstelling van 1925 wordt in de regel als het begin van de Art Deco gezien. De stijl doet echter al langzaamaan vanaf het begin van de jaren twintig zijn intrede in de VS en Europa. Niet in de laatste plaats is de verandering van de samenleving na de Eerste Wereldoorlog hier een oorzaak. Het bezit van een badkamer is niet meer alleen iets voor de bovenklasse maar meer en meer ook voor de middenklassen en voor de armere gezinnen. Deze hadden echter niet de beschikking over personeel dat het huishouden bestierde. Het waren de huisvrouwen zelf die zorg droegen voor het reilen en zeilen in het huishouden en zij gaven daardoor de voorkeur aan sanitair dat eenvoudig schoon te maken en te onderhouden was, kortom functioneel was. Sanitair firma’s gaan met deze mode mee en de catalogi uit de jaren twintig laten een grote ommezwaai zien in de vormentaal. De lijnen worden strakker, de vormen eenvoudiger. Bovendien wordt het sanitair, door nieuwe glazuur- en baktechnieken, witter van kleur. Sanitair dat na 1925 is gemaakt is daar goed aan te herkennen. Waar rondom 1900 altijd sprake was van nikkelen kranen, zien wij vanaf de jaren twintig het chroom zijn intrede doen bij de afwerking van kranen en accessoires.

Na 1930 is er sprake van een nog snellere versobering. De grote recessie is hier vooral debet aan. De crisis die Europa en de VS treft veroorzaakt dat men spaarzaam omgaat met kostbare materialen. Bovendien – en dat geldt voornamelijk voor Frankrijk en Duitsland –werd de vraag naar metaal door de oorlogsindustrie steeds groter waardoor de kwaliteit van kranen sterk achteruit gaat en sanitairfabrikanten gedwongen werden om goedkoper te produceren.